Cinsiyet Değişkeni Açısından Türkçe Dil Kullanıcılarının Yansız Adlar Üzerindeki Erillik-Dişillik Algısı


Bu çalışma, dilbilgisel ve sözlüksel (“doğal”) cinsiyet açısından yansız (“nötr”) olarak değerlendirilen adların çağrışımsal olarak erillik-dişillik içerebileceği ve söz konusu çağrışımların dil kullanıcısının cinsiyetine göre farklılıklar gösterebileceği savı üzerinden biçimlenmiştir. Bu sav doğrultusunda, Türkçede sözlüksel cinsiyet açısından yansız adların, cinsiyet değişkeni doğrultusunda erkek ve kadın olarak belirlenen katılımcıların zihninde, eril ya da dişil olarak yorumlanıp yorumlanmadığı araştırılmıştır. Çağrışımsal olarak yansızlık oranı yüksek 11 addan seçilen sözcüklerle gerçekleştirilen veri toplama süreciyle, dil kullanıcılarının erillik-dişillik çağrışımı belirlenmeye çalışılmıştır. Söz konusu veri toplama süreciyle yalnızca sayısal verilere değil, dil kullanıcılarının seçimlerine ait düşüncelerine, sözcükleri algılama biçimlerine de yer verilmiştir. Dil kullanıcılarının sözcük düzeyinde ortaya koyduğu serbest çağrışımlar, cinsiyet değişkeni bağlamında karşılaştırmalı olarak ele alınmış, üzerinde çözümlemeler yapılmıştır. Araştırma sonucunda, sözlüksel cinsiyetle karşılaştırıldığında çağrışımsal erillik-dişilliğin yansız sözcükleri de kapsayan bir zihinsel süreç içerdiği anlaşılmıştır. Katılımcıların çağrışımsal olarak yorumladığı 11 yansız sözcükten 6’sı eril 5’i dişil çıkmıştır. Ortaya çıkan bu sonuç üzerine, aynı adlar, sözcükleri dilbilgisel olarak kodlayan bazı dillerle karşılaştırılmıştır. Yansız sözcükler üzerindeki eril veya dişil algılamanın nedenleri uygulamalarla sorgulandığında, katılımcıların biyolojik cinsiyete dayalı çağrışımlardan çok somut yaşantılarından, öznel duyumsama veya gözlemlerinden yola çıkarak işaretleme yaptıkları gözlenmiştir.


Keywords


cinsiyet değişkeni, serbest çağrışım, yansız adlar, erillik-dişillik, çağrışımsal erillik-dişillik

Author: Turgay SEBZECİOĞLU - Sedat KARAKAYA
Number of pages: 272-309
DOI: http://dx.doi.org/10.29228/rssstudies.39555
Full text:
RESEARCHER SOCIAL SCIENCE STUDIES
E-Mail Subscription

By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.